اوریکولوتراپی برای ناباروری چه کاربردی دارد؟ بررسی علمی و کاربردها

اوریکولوتراپی برای ناباروری به تحریک نقاط مشخصی از لاله گوش گفته می‌شود که در برخی پژوهش‌ها به‌عنوان یک مداخله مکمل برای کاهش اضطراب و فشار روانی زنان تحت درمان IVF بررسی شده است. در چند کارآزمایی، علاوه بر بهبود بعضی شاخص‌های روان‌شناختی، نتایج امیدوارکننده‌ای درباره برخی پیامدهای IVF نیز گزارش شده است؛ اما این یافته‌ها هنوز برای معرفی اوریکولوتراپی به‌عنوان درمان علت ناباروری یا تضمین بارداری و تولد زنده کافی نیستند.

در رویکرد حرفه‌ای، اوریکولوتراپی باید در کنار بررسی علت ناباروری و درمان‌های استاندارد استفاده شود. انتخاب نقاط، زمان اجرای مداخله، پیگیری مراجعه‌کننده و توصیه‌های سبک زندگی می‌توانند بخشی از یک برنامه مکمل باشند

اوریکولوتراپی چیست؟

اوریکولوتراپی یا Auriculotherapy روشی است که در آن بخش‌های مشخصی از لاله گوش تحریک می‌شوند. این تحریک می‌تواند بسته به روش مورد استفاده از طریق فشار، سید یا دانه گوش، سوزن و تکنیک‌های تخصصی دیگر انجام شود.

یکی از مبانی این روش، ارتباط گسترده عصب‌گیری لاله گوش با سیستم عصبی است. به همین دلیل، در پژوهش‌های اوریکولوتراپی بررسی می‌شود که تحریک نقاط انتخاب‌شده گوش چگونه می‌تواند بر پاسخ‌های عصبی و فیزیولوژیک بدن اثر بگذارد.

در مطالعه‌ای منتشرشده در Scientific Reports نیز اوریکولار اکوپرشر به‌عنوان یک روش تحریک نقاط گوش مورد بررسی قرار گرفت و پژوهشگران مسیرهای عصبی مرتبط با گوش، نخاع، مغز میانی، هیپوفیز و هیپوتالاموس را به‌عنوان یکی از سازوکارهای احتمالی مورد بحث قرار دادند.

مبحث ناباروری تنها یکی از حوزه‌های استفاده از این تکنیک است و در بحث گسترده‌ترِ کاربردهای اوریکولوتراپی در سلامت زنان و مامایی، می‌توان جایگاه این روش را در سایر مسائل حوزه زنان نیز بررسی کرد.

اوریکولوتراپی برای ناباروری چه کاری انجام می‌دهد؟

کاربرد اوریکولوتراپی در ناباروری را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد؛ از مدیریت شرایط روانی در طول درمان گرفته تا استفاده از نقاطی که در پروتکل‌های اوریکولار مرتبط با سیستم تولیدمثل و غدد درون‌ریز انتخاب می‌شوند.

 کاهش اضطراب و تنش در مسیر درمان ناباروری

مسیر درمان ناباروری، به‌خصوص زمانی که زوج وارد مراحل درمان‌های کمک‌باروری مانند IVF می‌شود، می‌تواند با فشار روانی قابل‌توجهی همراه باشد.

یکی از قوی‌ترین حوزه‌هایی که برای اوریکولار اکوپرشر مستقیماً مورد مطالعه قرار گرفته، همین موضوع است.

در یک مطالعه تصادفی و کنترل‌شده روی ۳۰۵ زن نابارور تحت IVF، گروه دریافت‌کننده اوریکولار اکوپرشر پس از درمان سطح پایین‌تری از اضطراب موقعیتی، اضطراب پیش از اقدام درمانی و نیاز به اطلاعات نشان داد. در همین مطالعه، نرخ بارداری بالینی، لانه‌گزینی و تولد زنده نیز در گروه اوریکولار اکوپرشر نسبت به دو گروه مقایسه بالاتر گزارش شد.

این یافته اهمیت مدیریت همزمان وضعیت جسمی و روانی فرد را در فرایند درمان ناباروری نشان می‌دهد.

کاربرد اوریکولوتراپی در مراحل IVF

اوریکولوتراپی در مطالعات مختلف در بخش‌های متفاوتی از فرایند IVF بررسی شده است.

در مطالعه Scientific Reports، تحریک نقاط گوش در فاصله برداشت تخمک تا انتقال جنین بررسی شد. پژوهشگران سه نقطه Shenmen، Endocrine و Internal Genitals را در پروتکل اصلی خود به کار بردند و پس از پنج روز، کاهش معنی‌دار برخی شاخص‌های اضطراب را گزارش کردند.

مطالعه جدیدتری که در سال ۲۰۲۵ در Tohoku Journal of Experimental Medicine منتشر شد نیز زنان تحت تحریک کنترل‌شده تخمدان در چرخه IVF را بررسی کرد. شرکت‌کنندگان به سه گروه کنترل، اوریکولار اکوپرشر و نقاط ساختگی تقسیم شدند و در گروه اوریکولار، نقاط Shenmen، Kidney، Endocrine و Internal Genitalia مورد استفاده قرار گرفتند.

در این مطالعه، گروه اوریکولار اکوپرشر پس از مداخله کاهش امتیازهایی مانند اضطراب، افسردگی و برخی نشانه‌های فشار روانی را نشان داد و پژوهشگران همچنین ارتباط این مداخله را با موفقیت بالاتر IVF گزارش کردند.

بنابراین یکی از کاربردهای مهم اوریکولوتراپی در حوزه ناباروری، طراحی پروتکل‌های مکمل در بخش‌های مختلف مسیر درمان‌های کمک‌باروری است.

چه نقاطی از گوش در ناباروری مورد توجه هستند؟

انتخاب نقطه در اوریکولوتراپی یک موضوع تخصصی است و نمی‌توان برای تمام افراد نسخه یکسانی در نظر گرفت. بااین‌حال، پژوهش‌های IVF نشان می‌دهند که برخی نقاط مشخص بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

از جمله:

Shenmen: یکی از نقاط شناخته‌شده اوریکولار که در مطالعات مرتبط با اضطراب و IVF مورد استفاده قرار گرفته است.

Endocrine: نقطه‌ای که در پروتکل‌های پژوهشی مرتبط با سیستم غدد درون‌ریز انتخاب شده است.

Internal Genitalia: از نقاط مورد استفاده در مطالعات مرتبط با سیستم تولیدمثل زنان.

Kidney: در مطالعه سال ۲۰۲۵ مربوط به زنان تحت تحریک کنترل‌شده تخمدان نیز این نقطه در کنار Shenmen، Endocrine و Internal Genitalia استفاده شد.

نکته مهم این است که «دانستن نام نقاط» با «طراحی یک پروتکل اوریکولوتراپی» یکسان نیست. انتخاب نقطه، تعداد نقاط، سمت گوش، نوع تحریک، مدت تحریک، فاصله جلسات و وضعیت مراجعه‌کننده همگی در طراحی درمان اهمیت دارند.

نقش سیستم عصبی و غدد در اوریکولوتراپی ناباروری چیست؟

یکی از موضوعات مورد بررسی در تحقیقات اوریکولوتراپی، ارتباط تحریک گوش با سیستم عصبی است.

لاله گوش دارای عصب‌گیری گسترده‌ای است و پژوهشگران مکانیسم‌های عصبی و نوروهورمونی را از جمله مسیرهای احتمالی اثر اوریکولار اکوپرشر می‌دانند. در مطالعه سال ۲۰۱۴، علاوه بر شاخص‌های روان‌شناختی و نتایج IVF، میزان Neuropeptide Y یا NPY در مایع فولیکولی نیز بررسی شد و سطح آن در گروه اوریکولار اکوپرشر بالاتر بود.

البته سازوکارهای زیستی اوریکولوتراپی همچنان موضوع پژوهش هستند و بهتر است میان «نتیجه مشاهده‌شده در یک مطالعه» و توضیح قطعی مکانیسم آن تفاوت قائل شد.

اوریکولوتراپی برای چه مشکلاتی در مسیر ناباروری مطرح می‌شود؟

ناباروری یک وضعیت واحد با یک علت مشخص نیست. سازمان جهانی بهداشت ناباروری را ناتوانی در دستیابی به بارداری پس از حداقل ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری تعریف می‌کند و عوامل مربوط به تخمدان، رحم، لوله‌های رحمی و سیستم غدد درون‌ریز را از جمله علل زنانه آن می‌داند.

به همین دلیل در اوریکولوتراپی نیز ابتدا باید مشخص باشد فرد با چه شرایطی وارد مسیر درمان شده است.

در برنامه‌های حوزه ناباروری ممکن است موضوعاتی مانند:

اختلالات تخمک‌گذاری، مشکلات مرتبط با سیستم هورمونی، PCOS، استرس و اضطراب ناشی از ناباروری، آمادگی برای برخی مراحل درمان کمک‌باروری و شرایط اختصاصی هر مراجعه‌کننده مورد توجه قرار گیرند.

برای مثال، PCOS یکی از علل مهم اختلال تخمک‌گذاری و ناباروری در زنان است و سازمان جهانی بهداشت آن را شایع‌ترین علت عدم تخمک‌گذاری در زنان معرفی می‌کند.

در چنین شرایطی، طراحی پروتکل اوریکولوتراپی باید بر اساس شرح حال و مسئله اصلی مراجعه‌کننده انجام شود، نه صرفاً بر اساس عنوان کلی «ناباروری».

میزان موفقیت اوریکولوتراپی در ناباروری چقدر است؟

بر اساس مستندات و نتایج ثبت‌شده در مجموعه رسا، در حدود ۹۰ درصد پرونده‌های تحت پروتکل اوریکولوتراپی ناباروری، پاسخ درمانی مطلوب ثبت شده است.

در ارزیابی داخلی مجموعه، بخش باقی‌مانده نتیجه نیز ارتباط زیادی با میزان همراهی مراجعه‌کننده با برنامه درمان دارد؛ موضوعاتی مانند رعایت رژیم غذایی توصیه‌شده، اصلاح سبک زندگی، اجرای منظم توصیه‌ها، استمرار جلسات و پیگیری صحیح پروتکل در این بخش اهمیت پیدا می‌کنند.

به همین دلیل، در رویکرد رسا درمان فقط به اجرای اوریکولوتراپی در جلسه محدود نمی‌شود و همکاری فرد در فاصله جلسات نیز بخشی از مسیر درمان در نظر گرفته می‌شود.

توضیح درباره عدد ۹۰ درصد: این درصد بر اساس مستندات و نتایج داخلی مجموعه رسا بیان شده و باید به همین عنوان از نتایج منتشرشده در پژوهش‌های دانشگاهی مستقل تفکیک شود.

آیا رژیم غذایی و سبک زندگی در کنار اوریکولوتراپی اهمیت دارد؟

بله. در رویکردی که درمان را یک فرایند چندبخشی می‌بیند، اتفاقی که خارج از جلسه درمان می‌افتد نیز اهمیت دارد.

سازمان جهانی بهداشت نیز به ارتباط برخی عوامل سبک زندگی از جمله استعمال دخانیات، مصرف بیش از حد الکل و چاقی با ناباروری اشاره می‌کند.

بنابراین زمانی که در یک پروتکل تخصصی، رژیم غذایی یا اصلاح سبک زندگی متناسب با وضعیت فرد در نظر گرفته شده است، پایبندی به آن بخشی از روند درمان محسوب می‌شود.

به همین دلیل دو مراجعه‌کننده که نقاط مشابهی دریافت می‌کنند، لزوماً مسیر کاملاً مشابهی ندارند؛ وضعیت اولیه بدن، علت مراجعه، همکاری با برنامه، نظم جلسات و اجرای توصیه‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

اوریکولوتراپی در کنار درمان‌های ناباروری چگونه استفاده می‌شود؟

یکی از ویژگی‌های اوریکولوتراپی این است که می‌توان پروتکل آن را با مرحله‌ای که فرد در آن قرار دارد هماهنگ کرد.

برای مثال، فرد ممکن است در مرحله بررسی علت ناباروری باشد، برای تحریک تخمک‌گذاری تحت نظر قرار گرفته باشد یا وارد یکی از مراحل IVF شده باشد. در هرکدام از این شرایط، هدف و زمان‌بندی پروتکل اوریکولوتراپی می‌تواند متفاوت باشد.

مطالعات مستقیم روی IVF نیز همین موضوع را نشان می‌دهند؛ یک پژوهش اوریکولار اکوپرشر را در فاصله برداشت تخمک تا انتقال جنین بررسی کرده و پژوهش سال ۲۰۲۵ آن را در مرحله تحریک کنترل‌شده تخمدان مطالعه کرده است.

بنابراین زمان مداخله یکی از اجزای مهم طراحی پروتکل است.

چند جلسه اوریکولوتراپی برای ناباروری لازم است؟

برای همه افراد نمی‌توان یک تعداد جلسه ثابت تعیین کرد. تعداد و فاصله جلسات به نوع مسئله، وضعیت فرد، مرحله درمان، تکنیک مورد استفاده و پروتکل درمانگر بستگی دارد.

حتی در تحقیقات علمی نیز پروتکل‌ها یکسان نیستند. برای نمونه، در مطالعه Scientific Reports درمان اوریکولار مورد بررسی طی پنج روز در مرحله مشخصی از IVF انجام شد، در حالی که مطالعه سال ۲۰۲۵ مداخله را از روز نخست تحریک کنترل‌شده تخمدان تا روز قبل از برداشت تخمک ادامه داد.

در نتیجه، تعیین تعداد جلسات باید بخشی از طراحی پروتکل فردی باشد.

اهمیت مهارت درمانگر در اوریکولوتراپی ناباروری

کار با نقاط گوش در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، اما استفاده حرفه‌ای از اوریکولوتراپی در حوزه زنان و ناباروری به شناخت آناتومی گوش، محل دقیق نقاط، انتخاب نقاط مناسب، نحوه تحریک، موارد منع یا احتیاط و طراحی پلن درمانی نیاز دارد.

به‌خصوص در ناباروری، هدف نباید صرفاً پیدا کردن چند «نقطه باروری» باشد؛ درمانگر باید بتواند شرایط مراجعه‌کننده را تحلیل کند و متناسب با مسئله اصلی او پروتکل مشخصی طراحی کند.

به همین دلیل، مباحث مربوط به تشخیص نقاط، طراحی پلن و اجرای درمان در دوره آموزش اوریکولوتراپی رسا به‌عنوان یک مهارت تخصصی حوزه سلامت زنان معنا پیدا می‌کند، نه صرفاً حفظ کردن محل چند نقطه روی گوش.

این موضوع برای ماماهایی که اوریکولوتراپی را وارد خدمات حرفه‌ای خود می‌کنند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا انتخاب صحیح کیس و طراحی درمان بخشی از کیفیت مداخله است.

سایر آموزش‌های تخصصی موسسه مامایی رسا نیز در همین مسیر بر توسعه مهارت‌های کاربردی حوزه سلامت زنان و مامایی متمرکز هستند.

آیا اوریکولوتراپی برای همه افراد یکسان انجام می‌شود؟

خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود برای یک تشخیص مشخص، مجموعه نقاط ثابتی وجود دارد که بدون توجه به شرایط فرد باید استفاده شود.

حتی در مطالعات علمی، نقاط و زمان مداخله با توجه به هدف پژوهش انتخاب شده‌اند. برای مثال، مطالعه سال ۲۰۱۴ از Shenmen، Endocrine و Internal Genitals استفاده کرد، در حالی که مطالعه ۲۰۲۵ نقطه Kidney را نیز در پروتکل خود داشت.

بنابراین ارزیابی فرد، علت مراجعه و هدف درمان باید قبل از طراحی پروتکل مشخص شود.

آیا اوریکولوتراپی در IVF هم کاربرد دارد؟

بله؛ IVF یکی از زمینه‌هایی است که اوریکولار اکوپرشر مستقیماً در آن مطالعه شده است.

در پژوهش تصادفی ۳۰۵ نفره، اوریکولار اکوپرشر با کاهش اضطراب و افزایش برخی شاخص‌های IVF در گروه مداخله همراه بود.

پژوهش کنترل‌شده سال ۲۰۲۵ نیز در مرحله تحریک کنترل‌شده تخمدان، کاهش اضطراب، افسردگی و برخی شاخص‌های فشار روانی را در گروه اوریکولار گزارش کرد.

این دو مطالعه نشان می‌دهند که نقش اوریکولوتراپی در درمان‌های کمک‌باروری موضوع پژوهش مستقیم علمی بوده است و فقط بر پایه تجربه بالینی مطرح نشده است.

اوریکولوتراپی برای ناباروری چه استفاده ای دارد؟

اوریکولوتراپی برای ناباروری بر تحریک هدفمند نقاط مشخصی از گوش و طراحی یک پروتکل متناسب با شرایط فرد استوار است. کاربرد آن می‌تواند شامل مدیریت اضطراب و تنش، استفاده در مراحل مشخصی از درمان‌های کمک‌باروری مانند IVF و کار روی نقاط مرتبط با اهداف درمانی هر مراجعه‌کننده باشد.

مطالعات کنترل‌شده روی زنان تحت IVF نیز برای اوریکولار اکوپرشر نتایج مثبتی در کاهش اضطراب و برخی پیامدهای IVF گزارش کرده‌اند، هرچند پروتکل‌ها و جمعیت مورد مطالعه در پژوهش‌ها متفاوت بوده‌اند.

بر اساس مستندات داخلی مجموعه رسا نیز حدود ۹۰ درصد پرونده‌های تحت پروتکل اوریکولوتراپی ناباروری پاسخ درمانی مطلوب ثبت کرده‌اند و در ارزیابی مجموعه، بخش باقی‌مانده نتیجه با عواملی مانند رعایت رژیم، اصلاح سبک زندگی، اجرای توصیه‌ها و استمرار درمان ارتباط دارد.

در نهایت، نکته کلیدی در اوریکولوتراپی ناباروری تنها «تحریک گوش» نیست؛ انتخاب صحیح نقاط، طراحی پروتکل، زمان‌بندی مناسب و همراهی منظم فرد با برنامه درمانی مجموعه عواملی هستند که مسیر درمان را شکل می‌دهند.

سوالات متداول درباره اوریکولوتراپی و ناباروری

اوریکولوتراپی برای ناباروری چیست؟

اوریکولوتراپی ناباروری شامل تحریک نقاط مشخصی از گوش بر اساس یک پروتکل تخصصی است. نقاط مورد استفاده با توجه به شرایط فرد، هدف درمان و مرحله‌ای که مراجعه‌کننده در آن قرار دارد انتخاب می‌شوند.

آیا اوریکولوتراپی در IVF استفاده می‌شود؟

بله. اوریکولار اکوپرشر در چند مطالعه مستقیم روی زنان تحت IVF بررسی شده و کاهش اضطراب و بهبود برخی شاخص‌های IVF در گروه‌های مداخله گزارش شده است.

چه نقاطی برای ناباروری روی گوش استفاده می‌شوند؟

انتخاب نقاط باید فردی باشد. بااین‌حال، Shenmen، Endocrine، Internal Genitalia و Kidney از نقاطی هستند که در پژوهش‌های مرتبط با IVF مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

آیا استرس در پروتکل اوریکولوتراپی ناباروری اهمیت دارد؟

بله. کاهش اضطراب یکی از حوزه‌هایی است که بیشترین شواهد مستقیم را درباره اوریکولار اکوپرشر و IVF دارد. مطالعات تصادفی کاهش شاخص‌های اضطراب را پس از مداخله گزارش کرده‌اند.

میزان موفقیت اوریکولوتراپی ناباروری در مجموعه رسا چقدر است؟

بر اساس مستندات داخلی مجموعه رسا، در حدود ۹۰ درصد پرونده‌های تحت پروتکل، پاسخ درمانی مطلوب ثبت شده است. در ارزیابی مجموعه، بخش باقی‌مانده نتیجه نیز با میزان همراهی مراجعه‌کننده در اجرای رژیم، اصلاح سبک زندگی، پیگیری جلسات و رعایت توصیه‌های درمانی ارتباط دارد.

آیا رژیم غذایی در کنار اوریکولوتراپی اهمیت دارد؟

در پروتکل‌هایی که رژیم و اصلاح سبک زندگی بخشی از برنامه درمانی هستند، اجرای منظم این توصیه‌ها اهمیت دارد. عوامل سبک زندگی نیز می‌توانند با سلامت باروری ارتباط داشته باشند.

آیا تعداد جلسات برای همه یکسان است؟

خیر. تعداد و فاصله جلسات به شرایط فرد، هدف درمان و پروتکل انتخاب‌شده بستگی دارد. حتی مطالعات علمی اوریکولار در IVF نیز از زمان‌بندی‌های متفاوتی استفاده کرده‌اند.