ورود / عضویت
علل کاهش میل جنسی زنان بعد از زایمان | درمان درد هنگام رابطه جنسی
فهرست مطالب
کاهش میل جنسی بعد از زایمان معمولاً حاصل یک علت واحد نیست. تغییرات هورمونی، شیردهی، خشکی واژن، درد محل بخیه، خستگی، کمبود خواب، اضطراب، تغییر تصویر ذهنی از بدن و فشار مراقبت از نوزاد میتوانند همزمان بر میل و کیفیت رابطه جنسی تأثیر بگذارند.
درد مکرر قبل، هنگام یا پس از رابطه جنسی «دیسپارونی» نام دارد. این درد را نباید بخشی اجتنابناپذیر از مادرشدن دانست یا با تحملکردن ادامه داد. درمان دیسپارونی به علت آن بستگی دارد و ممکن است شامل استفاده از روانکننده، درمان مشکلات زخم، فیزیوتراپی تخصصی کف لگن، درمان عفونت یا دریافت مشاوره جنسی و زوجدرمانی باشد.
یک مرور نظاممند شامل ۲۲ مطالعه و بیش از ۱۱ هزار زن، شیوع کلی دیسپارونی پس از زایمان را حدود ۳۵ درصد برآورد کرده است. در این بررسی، درد هنگام رابطه در فاصله دو تا شش ماه پس از زایمان شایعتر بود و در بیشتر زنان با گذشت زمان کاهش پیدا میکرد؛ بااینحال، حدود ۲۲ درصد از زنان در فاصله شش تا دوازده ماه پس از زایمان همچنان درد داشتند.
نکته مهم: این مقاله برای آموزش عمومی نوشته شده است و جایگزین معاینه یا درمان توسط متخصص زنان، ماما، پزشک یا فیزیوتراپیست کف لگن نیست.
آیا کاهش میل جنسی بعد از زایمان طبیعی است؟
کاهش موقت میل جنسی در هفتهها یا ماههای پس از زایمان تجربهای شایع است. بدن هنوز در حال ترمیم است، الگوی خواب تغییر کرده و بخش زیادی از انرژی جسمی و ذهنی مادر صرف مراقبت از نوزاد میشود. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا نیز خستگی، درد، مشکلات شیردهی، استرس و کاهش میل جنسی را از چالشهای رایج دوره پس از زایمان میداند.
زمان مشخص و یکسانی برای شروع دوباره رابطه جنسی وجود ندارد. آمادگی جسمی، توقف خونریزی، ترمیم زخم، نبود درد، رضایت و آمادگی روانی زن اهمیت بیشتری از رسیدن به یک تاریخ مشخص دارند. NHS نیز تأکید میکند که قانون ثابتی برای زمان شروع رابطه پس از تولد نوزاد وجود ندارد و نباید برای شروع آن عجله کرد.
طبیعیبودن کاهش موقت میل به این معنا نیست که هر مشکل طولانیمدتی باید نادیده گرفته شود. اگر بیمیلی باعث ناراحتی فرد، تنش در رابطه یا اجتناب طولانی از هر نوع صمیمیت شده است، بهتر است علت آن بررسی شود.
تفاوت کاهش میل جنسی با دیسپارونی چیست؟
کاهش میل جنسی یعنی فرد کمتر از گذشته به فعالیت جنسی علاقه دارد یا انگیزهای برای شروع رابطه احساس نمیکند.
دیسپارونی به درد مکرر یا پایدار در ناحیه تناسلی یا لگن گفته میشود که قبل، حین یا پس از رابطه جنسی ایجاد میشود. این درد ممکن است در ابتدای ورود، در عمق لگن یا حتی تا چند ساعت پس از رابطه ادامه داشته باشد.
این دو مشکل میتوانند بر یکدیگر اثر بگذارند. برای مثال، اگر نزدیکی چند بار دردناک باشد، مغز رابطه جنسی را با خطر و درد مرتبط میکند. در نتیجه، اضطراب افزایش مییابد، عضلات کف لگن منقبض میشوند، برانگیختگی و روانسازی کاهش پیدا میکند و درد در رابطه بعدی شدیدتر میشود.
بنابراین همیشه نباید نتیجه گرفت که زنی که تمایلی به رابطه ندارد، صرفاً دچار «سردمزاجی» شده است. گاهی کاهش میل، واکنشی قابلدرک به درد، خستگی، احساس ناامنی یا آمادهنبودن بدن است.
دلایل کاهش میل جنسی زنان بعد از زایمان
تغییرات هورمونی و شیردهی
پس از تولد نوزاد، سطح برخی هورمونها از جمله استروژن کاهش پیدا میکند. این کاهش در دوران شیردهی ممکن است محسوستر باشد و باعث نازکتر و خشکترشدن بافت واژن، کاهش روانسازی طبیعی و احساس سوزش هنگام دخول شود. ACOG نیز خشکی واژن را یکی از مشکلات ممکن پس از زایمان، بهخصوص هنگام شیردهی، معرفی میکند.
خشکی و درد میتواند بهصورت غیرمستقیم میل جنسی را کاهش دهد. هنگامی که بدن احتمال درد را پیشبینی میکند، ایجاد برانگیختگی و احساس امنیت دشوارتر میشود.
کمبود خواب و فشار مراقبت از نوزاد
بیدارشدنهای مکرر شبانه، شیردهی، نگرانی درباره سلامت کودک و مسئولیتهای روزانه ممکن است انرژی لازم برای رابطه را کاهش دهند. در یک مطالعه آیندهنگر، خستگی و استرس در ماه نخست پس از زایمان با احتمال بیشتر دیسپارونی در ششماهگی همراه بودند. این ارتباط به معنای مقصر بودن مادر نیست؛ بلکه نشان میدهد سلامت جنسی از شرایط کلی زندگی جدا نیست.
کمک همسر در مراقبت از نوزاد، فراهمکردن فرصت خواب و کاهش بار ذهنی معمولاً از هر توصیه شعاری درباره «افزایش میل» مفیدتر است.
ترس از درد
زنانی که پارگی پرینه، بخیه یا اپیزیوتومی داشتهاند ممکن است از بازشدن بخیه، خونریزی یا تکرار درد بترسند. حتی پس از ترمیم کامل بافت، خاطره درد میتواند باعث انقباض ناخودآگاه عضلات کف لگن شود.
ACOG توضیح میدهد که درد ناشی از پارگی یا اپیزیوتومی ممکن است در برخی زنان چند ماه ادامه داشته باشد.
نگرانی از بارداری مجدد
ترس از بارداری ناخواسته ممکن است بر آرامش و تمایل جنسی اثر بگذارد. بازنگشتن قاعدگی یا شیردهی، بارداری را بهطور قطعی منتفی نمیکند. امکان بارداری میتواند از حدود سه هفته پس از زایمان وجود داشته باشد؛ بنابراین انتخاب روش پیشگیری مناسب باید با پزشک یا ماما مطرح شود.
تغییر تصویر ذهنی از بدن
تغییر وزن، ترکهای پوستی، تغییر شکل شکم و پستان، جای بخیه یا احساس ناآشنایی با بدن ممکن است اعتمادبهنفس جنسی را کاهش دهد. فشارهای غیرواقعبینانه برای بازگشت سریع بدن به شرایط قبل از بارداری نیز میتوانند این مشکل را تشدید کنند.
بازگشت صمیمیت نباید به رسیدن بدن به اندازه یا ظاهر خاصی وابسته باشد. احساس امنیت، احترام و پذیرش از سوی همسر اهمیت بیشتری دارد.
افسردگی، اضطراب و مشکلات ارتباطی
افسردگی و اضطراب پس از زایمان میتوانند علاقه، انرژی، تمرکز و توانایی لذتبردن را کاهش دهند. برخی داروها، از جمله بعضی داروهای ضدافسردگی، نیز ممکن است بر میل یا برانگیختگی جنسی اثر بگذارند؛ اما قطع یا تغییر دارو بدون نظر پزشک ایمن نیست. اختلالات میل، برانگیختگی، ارگاسم و درد جنسی معمولاً به ارزیابی چندجانبه نیاز دارند.
اگر بیمیلی همراه با غم مداوم، ناامیدی، احساس بیارزشی، اضطراب شدید یا ناتوانی در انجام کارهای روزمره است، ارزیابی سلامت روان اهمیت دارد.
علت درد هنگام رابطه بعد از زایمان چیست؟
خشکی واژن
خشکی واژن یکی از رایجترین دلایل درد سطحی هنگام دخول است. تغییرات هورمونی پس از زایمان میتوانند میزان روانسازی طبیعی را کاهش دهند. درد ناشی از خشکی معمولاً به شکل سوزش، کشیدگی یا اصطکاک در ورودی واژن احساس میشود.
استفاده از روانکننده مناسب و زمان بیشتر برای برانگیختگی ممکن است رابطه را راحتتر کند. روانکننده باید با کاندوم یا روش پیشگیری مورد استفاده سازگار باشد.
پارگی، بخیه یا اپیزیوتومی
ترمیم نامناسب زخم، حساسیت بافت اسکار، التهاب، عفونت، بافت گرانوله یا کشیدگی محل بخیه میتواند درد ایجاد کند. عفونت و بازشدن زخمهای پرینه نیز ممکن است با دیسپارونی و مشکلات کف لگن همراه شوند.
اگر درد دقیقاً در محل بخیه است یا همراه با تورم، ترشح، بوی نامطبوع یا خونریزی ایجاد میشود، معاینه پزشکی ضروری است. ماساژ اسکار یا هر مداخله داخلی باید پس از اطمینان از ترمیم زخم و با آموزش متخصص انجام شود.
گرفتگی یا اختلال عملکرد عضلات کف لگن
پس از بارداری و زایمان، عضلات کف لگن ممکن است ضعیف، دردناک یا بیشازحد منقبض شوند. ضعف و انقباض زیاد دو مشکل متفاوت هستند؛ به همین دلیل انجام خودسرانه تمرینهای تقویتی برای همه مناسب نیست.
بعضی زنان به تقویت عضلات و بعضی دیگر به آموزش آرامسازی، تنفس، کاهش حساسیت و درمان نقاط دردناک نیاز دارند. فیزیوتراپی کف لگن برای مشکلاتی مانند درد جنسی، درد لگن، بیاختیاری و عوارض پس از زایمان به کار میرود.
عفونت یا مشکلات پوستی
عفونت واژن یا مجاری ادراری، التهاب پوستی، حساسیت به شویندهها، ژلهای معطر یا محصولات بهداشتی نیز میتوانند باعث سوزش و درد شوند.
وجود خارش، ترشح غیرمعمول، بوی نامطبوع، سوزش ادرار یا درد بدون تماس جنسی احتمال نیاز به ارزیابی عفونت یا بیماری پوستی را بیشتر میکند.
درد عمقی لگن
دردی که در عمق لگن و هنگام دخول عمیق احساس میشود ممکن است با مشکلات عضلانی، عفونت لگنی، اندومتریوز، چسبندگی، مشکلات تخمدان یا سایر بیماریهای زنان ارتباط داشته باشد. تشخیص این موارد تنها از روی علائم امکانپذیر نیست و ممکن است به معاینه لگن یا در شرایط خاص سونوگرافی نیاز باشد.
آیا زایمان سزارین از درد هنگام رابطه جلوگیری میکند؟
سزارین بهطور کامل از کاهش میل جنسی یا دیسپارونی جلوگیری نمیکند. زنانی که سزارین داشتهاند نیز تغییرات هورمونی، شیردهی، خشکی واژن، خستگی، اضطراب، درد شکم یا مشکلات کف لگن را تجربه میکنند.
برخی پژوهشها تفاوتهایی میان شیوع درد پس از انواع زایمان گزارش کردهاند، اما نوع زایمان بهتنهایی تعیینکننده تجربه جنسی هر زن نیست. در یک فراتحلیل، تفاوت معناداری در امتیاز دیسپارونی زنان پس از زایمان طبیعی و سزارین در ماههای سوم و ششم مشاهده نشد.
شدت آسیب بافتی، وضعیت کف لگن، سابقه درد جنسی، شیردهی، کیفیت ترمیم، سلامت روان و حمایت همسر همگی باید در نظر گرفته شوند.
درمان درد هنگام رابطه بعد از زایمان
درمان دیسپارونی باید براساس علت انتخاب شود. استفاده از یک دارو، ژل یا تمرین ثابت برای همه زنان مناسب نیست.
رابطه دردناک را متوقف کنید
ادامه دخول با وجود درد میتواند چرخه ترس، انقباض و درد را تقویت کند. درد نشانهای برای کاهش سرعت یا توقف فعالیت است، نه موضوعی که باید برای رضایت همسر تحمل شود.
تا زمان بهبود میتوان صمیمیت را بدون دخول ادامه داد. گفتوگو، لمس، ماساژ و سایر شکلهای صمیمیت به زوج کمک میکنند بدون ایجاد درد، ارتباط خود را حفظ کنند.
برای برانگیختگی زمان کافی در نظر بگیرید
عجله برای دخول، بهخصوص در شرایط خشکی واژن، احتمال درد را بیشتر میکند. زمان بیشتر برای آرامشدن، احساس امنیت و برانگیختگی میتواند روانسازی طبیعی را افزایش دهد.
NHS توصیه میکند شروع رابطه پس از زایمان آهسته باشد و در صورت نیاز از روانکننده استفاده شود. اگر درد ادامه داشت، موضوع باید در معاینه پس از زایمان با پزشک یا ماما مطرح شود.
از روانکننده مناسب استفاده کنید
روانکننده میتواند اصطکاک و درد ناشی از خشکی را کاهش دهد. از محصولات معطر، گرمکننده یا خنککننده که احتمال تحریک بافت حساس را افزایش میدهند خودداری کنید.
اگر روانکننده کافی نیست یا خشکی در فعالیتهای روزمره نیز باعث سوزش میشود، پزشک میتواند علت را بررسی کرده و درباره گزینههای درمانی مناسب تصمیم بگیرد.
عمق و سرعت دخول را کنترل کنید
وضعیتهایی که در آن زن کنترل بیشتری بر سرعت و عمق دخول دارد ممکن است درد را کاهش دهد. بااینحال، تغییر وضعیت درمان علت اصلی محسوب نمیشود و نباید جای ارزیابی درد مداوم را بگیرد.
زخم و بافت اسکار بررسی شود
اگر درد در محل پارگی یا بخیه متمرکز است، پزشک یا ماما باید وضعیت ترمیم، عفونت، بافت گرانوله و حساسیت اسکار را بررسی کند. در صورت ترمیم کامل، ممکن است آموزش مراقبت از اسکار یا ارجاع به فیزیوتراپیست کف لگن پیشنهاد شود.
از فیزیوتراپی کف لگن کمک بگیرید
فیزیوتراپیست متخصص پس از ارزیابی مشخص میکند عضلات نیاز به تقویت، آرامسازی یا هر دو دارند. درمان ممکن است شامل آموزش تنفس، آزادسازی عضلات، اصلاح الگوی حرکتی، درمان اسکار، تمرینهای تدریجی و آموزش کنترل عضلات باشد.
مطالعات نشان دادهاند توانبخشی کف لگن میتواند در برخی زنان مبتلا به دیسپارونی باعث کاهش درد و بهبود عملکرد جنسی شود، هرچند نتیجه درمان به علت درد و برنامه فردی بستگی دارد.
عوامل روانی و ارتباطی درمان شوند
اگر درد مدت زیادی ادامه داشته باشد، حتی پس از درمان عامل جسمی ممکن است ترس از درد باقی بماند. مشاوره جنسی، زوجدرمانی یا درمان شناختیرفتاری میتواند به کاهش اضطراب، اصلاح ارتباط زوجین و بازسازی احساس امنیت کمک کند.
درمان روانشناختی به معنای خیالیبودن درد نیست. درد جنسی واقعی است و عوامل جسمی، عصبی، عضلانی و روانی میتوانند همزمان آن را حفظ کنند.
بیماری زمینهای درمان شود
درمان عفونت، مشکلات پوستی، اختلال ترمیم زخم یا بیماریهای لگنی باید توسط پزشک انجام شود. در بعضی زنان نیز لازم است داروهای مصرفی و اثر احتمالی آنها بر میل یا روانسازی بررسی شوند.
مصرف خودسرانه داروهای هورمونی، بیحسکننده یا مکملهای افزایش میل، بهخصوص در دوران شیردهی، توصیه نمیشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر بهتر است برای ارزیابی وقت بگیرید:
- درد در بیشتر دفعات رابطه تکرار میشود.
- درد پس از توقف رابطه یا استفاده از روانکننده همچنان ادامه دارد.
- درد در محل بخیه یا زخم متمرکز است.
- دخول بهدلیل انقباض یا ترس شدید ممکن نیست.
- سوزش، خارش، ترشح غیرعادی یا علائم ادراری وجود دارد.
- درد عمقی لگن یا خونریزی پس از رابطه ایجاد میشود.
- بیمیلی یا درد باعث ناراحتی قابلتوجه یا تنش در رابطه شده است.
تب، ترشحات بدبو، خونریزی شدید، درد شدید و مداوم شکم یا لگن، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا افکار آسیبزدن به خود یا نوزاد از علائمی هستند که نیاز به دریافت فوری مراقبت پزشکی دارند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا تأکید میکند بعضی عوارض مرتبط با بارداری ممکن است تا یک سال پس از زایمان ظاهر شوند.
نقش همسر در بازگشت میل و صمیمیت
بازگشت رابطه جنسی نباید به مسئولیتی یکطرفه برای مادر تبدیل شود. همسر میتواند با مشارکت در مراقبت از نوزاد، فراهمکردن فرصت استراحت، نداشتن اصرار برای دخول و پذیرش شکلهای دیگر صمیمیت به بهبود شرایط کمک کند.
بهتر است زوجین بهجای پرسیدن «چه زمانی همه چیز مثل قبل میشود؟ درباره این موضوع صحبت کنند که چه نوع تماس یا نزدیکی در شرایط فعلی امن، راحت و لذتبخش است.
احترام به رضایت و توقف در لحظه درد، مهمترین اصل است. هیچ برنامه زمانی از پیش تعیینشدهای نباید جای آمادگی واقعی زن را بگیرد.
پرسشهای متداول
کاهش میل جنسی بعد از زایمان تا چه زمانی طبیعی است؟
زمان بازگشت میل در زنان متفاوت است و به شیردهی، خواب، درد، ترمیم بدن، سلامت روان و کیفیت رابطه بستگی دارد. اگر بیمیلی طولانی شده، فرد را ناراحت میکند یا با علائم افسردگی و درد همراه است، بهتر است بررسی شود.
آیا شیردهی باعث کاهش میل جنسی میشود؟
شیردهی میتواند از طریق تغییرات هورمونی و کاهش استروژن باعث خشکی واژن و درد شود. همچنین بیدارشدنهای شبانه و خستگی ناشی از مراقبت از نوزاد میتوانند میل را کاهش دهند.
آیا درد نزدیکی بعد از زایمان طبیعی است؟
ناراحتی در شروع دوباره رابطه نسبتاً شایع است، اما درد مکرر یا شدید نباید نادیده گرفته شود. ادامه درد ممکن است با خشکی، زخم، عفونت، اسکار یا اختلال عضلات کف لگن مرتبط باشد.
آیا باید حتماً شش هفته برای رابطه صبر کرد؟
شش هفته یک قانون قطعی برای همه نیست. زمان شروع به ترمیم بدن، توقف خونریزی، وضعیت زخم و آمادگی جسمی و روانی بستگی دارد. در صورت عارضه یا زخم شدید باید نظر پزشک یا ماما رعایت شود.
آیا ژل روانکننده درد را کاملاً درمان میکند؟
روانکننده درد ناشی از خشکی و اصطکاک را کاهش میدهد، اما عفونت، اسکار دردناک، گرفتگی کف لگن یا درد عمقی را درمان نمیکند. اگر درد ادامه دارد، علت باید بررسی شود.
آیا تمرین کگل برای درد هنگام رابطه مفید است؟
همیشه نه. بعضی زنان عضلات ضعیف و بعضی عضلات بیشازحد منقبض دارند. در عضلات منقبض، تمرکز صرف بر تقویت ممکن است مناسب نباشد. برنامه تمرینی بهتر است پس از ارزیابی متخصص کف لگن تنظیم شود.
آیا کاهش میل جنسی به معنای مشکل در رابطه عاطفی است؟
خیر. تغییرات هورمونی، درد، خستگی و فشار روانی میتوانند حتی در یک رابطه عاطفی سالم میل را کاهش دهند. بااینحال، نبود ارتباط و حمایت میتواند مشکل را تشدید کند.
آیا سزارین مانع دیسپارونی میشود؟
خیر. پس از سزارین نیز تغییرات هورمونی، خشکی، درد شکمی، خستگی و مشکلات کف لگن ممکن است وجود داشته باشند.
نکات مهم برای کاهش میل جنسی زنان بعد از زایمان
کاهش میل جنسی و درد هنگام رابطه بعد از زایمان شایعاند، اما قرار نیست بدون بررسی تحمل شوند. خشکی واژن، شیردهی، بخیه و پارگی، اختلال عضلات کف لگن، خستگی، اضطراب و مشکلات ارتباطی از علتهای مهم هستند.
نخستین قدم، توقف رابطه دردناک و کنارگذاشتن فشار برای بازگشت سریع به شرایط قبل از بارداری است. استفاده از روانکننده، زمان بیشتر برای برانگیختگی، مشارکت همسر، معاینه پزشکی و فیزیوتراپی کف لگن میتوانند براساس علت مشکل کمککننده باشند.
برای آشنایی ساختاریافتهتر با موضوعات مرتبط با سلامت و اختلالات جنسی، میتوانید جزئیات دوره اختلالات جنسی را بررسی کنید. محتوای آموزشی جایگزین تشخیص و درمان پزشکی فردی نیست.
